Ατοπική Δερματίτιδα

Η ατοπική δερματίτιδα είναι ένα έντονα κνησμώδες εξάνθημα. Παρατηρείται συχνότερα στις καμπτικές επιφάνειες του δέρματος και ιδία στην εσωτερική επιφάνεια των αγκώνων, πίσω από τα γόνατα, και μπροστά από το λαιμό.

Η κατάσταση αυτή (ατοπικό έκζεμα) προκαλεί ξηρότητα, κνησμώδη και φλεγμονώδη δερματική αντίδραση. Είναι πιο συχνή στα μικρά παιδιά αλλά μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Είναι μια χρόνια κατάσταση και παρουσιάζει εξάρσεις και υφέσεις αλλά δεν είναι μεταδοτική

Τα άτομα με ατοπική δερματίτιδα έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση να εκδηλώσουν τροφικές αλλεργίες, αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα

Η συχνή ενυδάτωση και η περιποίηση του δέρματος θα περιορίσει τον κνησμό και θα μειώσει τις εξάρσεις. Στη θεραπευτική προσέγγιση συμπεριλαμβάνονται φαρμακευτικά σκευάσματα και η χρήση κρεμών

Συμπτώματα ατοπικής δερματίτιδας

Η φλεγμονώδης αντίδραση της ατοπικής δερματίτιδας καλύπτει μεγάλες επιφάνειες του σώματος όπως το στήθος ή μπορεί να περιοριστεί σε μονήρης βλάβες

Βρεφικό ατοπικό έκζεμα

Το βρεφικό ατοπικό έκζεμα λαμβάνει συχνά όψη με ερυθρότητα, έντονο κνησμό σε έδαφος πολύ ξηρού δέρματος.

Το ατοπικό έκζεμα μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος και διαφοροποιείται από άτομο σε άτομο. Θα μπορούσε να εκδηλωθεί ως:

• Ξηρό, σκασμένο δέρμα
• Φαγούρα (κνησμός)
• Ερυθρό και ερεθισμένο οιδηματώδες δέρμα που αναλόγως της χρώσης του δέρματος ενίοτε μπορεί να έχει όψη περισσότερο μελαμψή
• Μικρές επηρμένες βλάβες στα σκουρόχρωα ή μαύρα δέρματα
• Ορορροή και δημιουργία κρούστας
• Πάχυνση του δέρματος
• Μελάγχρωση του περιοφθαλμικού δέρματος
• Ληχεινοποιημένο, ευαίσθητο δέρμα από επαλαμβανόμενο ξεσμό

Το ατοπικό έκζεμα συνήθως αρχίζει από τη βρεφική ηλικία (3-6μηνών) αλλά γενικότερα μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία ενώ τα τελευταία χρόνια παρατηρείται όλο και συχνότερα ακόμη και σε ενήλικες. Σε κάποιους ασθενείς εκδηλώνεται έντονα και εν συνεχεία παρουσιάζει ύφεση για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Αίτια ατοπικής δερματίτιδας

Σε ορισμένους ασθενείς το ατοπικό έκζεμα συσχετίζεται ως γενετική προδιάθεση αλλοίωσης του επιδερμικού λιπιδικού φραγμού σε μεγάλο βαθμό. Αυτό έχει ως συνέπεια την απώλεια της υγρασίας του δέρματος. Έτσι δυσχεραίνεται η προστασία από μικροβιακές λοιμώξεις, ερεθιστικές ουσίες, αλλεργιογόνα όπως η οικιακή σκόνη και περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το κάπνισμα

Σε άλλους πάλι ασθενείς η ατοπική δερματίτιδα δημιουργείται από την ανισορροπία της μικροβιακής χλωρίδας. Έτσι προεξάρχει η παρουσία πολύ περισσότερων παθογόνων μικροβίων όπως ο Staphylococcus aureus στο δέρμα. Αυτός δρα ανταγωνιστικά εις βάρος των προστατευτικών μικροβίων κι έτσι καταστρέφει την αρχιτεκτονική του επιδερμιδικού φραγμού.

Ένας αποδυναμωμένος λιπιδικός φραγμός μπορεί να πυροδοτήσει ευκολότερα μία φλεγμονή ανοσολογικής φύσεως στο ευάλωτο δέρμα καθώς και άλλα συμπτώματα.

Η πάθηση αυτή είναι μία από τις πολλές δερματικές παθήσεις όπως η δερματίτιδα εξ επαφής και η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα.

Παράγοντες κινδύνου

Ο βασικός παράγοντας κινδύνου της ατοπικής δερματίτιδας είναι το ιστορικό ενεργής νόσου στο παρελθόν. Επιπλέον η ατοπική προδιάθεση, η αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα δημιουργούν ακόμα στοιχείο επιβάρυνσης. Επίσης το βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό με αυτές τις νόσους αποτελεί προδιαθεσικό παράγοντα για εκδήλωση ατοπικού εκζέματος.

• Άσθμα και Αλλεργική Ρινίτιδα. Πολλοί ασθενείς με Α.Δ. θα εκδηλώσουν αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα ως αποτέλεσμα του atopic march– της αλλεργικής παρέλασης δηλαδή. Αυτό μπορεί να συμβεί πριν ή μετά την έναρξη της Α.Δ.
• Τροφική Αλλεργία. Πολλοί εξ αυτών έχουν ήδη ή θα εκδηλώσουν αλλεργία σε ένα ή περισσότερα τρόφιμα. Το προεξάρχον σύμπτωμα για εκδήλωση τροφικής αλλεργίας είναι τα κνιδωτικά επεισόδια μετά τη λήψη ύποπτης τροφής
• Χρόνιος κνησμός, λειχηνοποιημένο δέρμα . Η δημιουργία νευροδερματίτιδας (lichen simplex chronicus) αρχίζει σε μία μικρή κνησμώδη επιφάνεια του δέρματος όπου το ξύσιμο δημιουργεί παροδική ανακούφιση. Όμως το ξύσιμο δημιουργεί όλο και μεγαλύτερο τραυματισμό και ως εκ τούτου ακόμη περισσότερη φαγούρα. Έτσι πυροδοτείται ένας φαύλος κύκλος κνίδωσης- ξεσμού και μακροχρόνια το δέρμα σκληραίνει αποχρωματίζεται και γίνεται πτυχωτό
• Πλάκες με αποχρωματισμό ή μαύρισμα σε σχέση με το γύρο δέρμα. Αυτή η κατάσταση κι εφόσον το εξάνθημα απέδραμε ονομάζεται υπερ- ή υπο- μελάγχρωση και είναι σύνηθες σε ασθενείς με καφετί ή σκουρόχρωμο δέρμα. Αυτή η δυσχρωμία ίσως χρειασθεί αρκετούς μήνες για να παρέλθει.
• Λοιμώξεις του δέρματος. Ο συνεχής ξεσμός αγριεύει το δέρμα και δημιουργεί κρούστες και ρήξη του επιδερμιδικού φραγμού. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα αυξημένη πιθανότητα λοίμωξης του δέρματος από βακτήρια και ιούς. Η κατάσταση αυτή μπορεί να επεκταθεί και να γίνει επικίνδυνη
• Ερεθιστική δερματίτιδα χεριού. Ποιο ευάλωτοι είναι αυτοί που τα χέρια τους είναι συχνά βρεγμένα και εκτίθενται σε δυνατά σαπούνια, απορρυπαντικά και αντισηπτικά χεριού.
• Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής. Πιο ευάλωτοι στην εκδήλωση αυτής είναι οι ασθενείς με Α.Δ. Οι ασθενείς αυτοί θα παρουσιάσουν εξάρσεις όταν έρθουν σε επαφή με ουσίες στις οποίες έχουν αλλεργία εξ επαφής επιβραδυνόμενου τύπου
• Προβλήματα ύπνου. Ο υπερβολικός κνησμός μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα ύπνου.
• Καταστάσεις ψυχικών διαταραχών. Η Α.Δ. μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη και ανησυχία. Σε αυτό συντελεί ο χρόνιος κνησμός και η αυπνία πολύ συχνά στους ασθενείς αυτούς.

Μέτρα πρόληψης επιδείνωσης Ατοπικής Δερματίτιδας

Ένα πλάνο βασικής συχνής – καθημερινής περιποίησης του δέρματος θα δράσει προληπτικά στην αποφυγή εξάρσεων. Οι ακόλουθες οδηγίες ίσως περιορίσουν σημαντικά την επιβλαβή επίδραση της επαφής με το νερό κατά το μπάνιο.

• Ενυδάτωση του δέρματος τουλάχιστον δις ημερησίως. Χρησιμοποιούμε κρέμες, αλοιφές και λοσιόν.

Η χρήση γέλης βαζελίνης στο βρεφικό δέρμα θα δράσει προληπτικά στην αποφυγή ανάπτυξης ατοπικού εκζέματος.

• Καθημερινά ντουζ ή μπάνια. Η χρήση χλιαρού νερού και όχι ζεστού και επαφή με το υγρό στοιχείο διάρκειας το πολύ 10 λεπτά.
• Χρησιμοποίηση λαδιού καθαρισμού ή απαλού μη αλλεργικού σαπουνιού. Η επάλειψη του καθαριστικού θα γίνει με το χέρι ή με χρήση απαλού αφρολέξ.
• Ταμπονάρισμα του δέρματος. Μετά το μπάνιο ταμπονάρουμε το δέρμα με απαλές κινήσεις με μια μαλακή πετσέτα. Αμέσως μετά αλείφουμε το δέρμα με την ενυδατική κρέμα σε διάστημα 3 λεπτών.

Οι παράγοντες των εξάρσεων στην Ατοπική Δερματίτιδα διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή. Προσπαθούμε να βρούμε τους ερεθιστικούς παράγοντες που ερεθίζουν το δικό μας δέρμα. Σαν γενικές γραμμές αποφεύγουμε οτιδήποτε δημιουργεί κνησμό και προάγει το ξύσιμο.

Παράγοντες που επιδεινώνουν το έκζεμα

Στην ατοπική δερματίτιδα, η αρχιτεκτονική και ο φραγμός του δέρματος έχουν διαταραχθεί. Στα πλαίσια των διαταραχών αυτών, η υγρασία χάνεται από το δέρμα, με αποτέλεσμα αυτό να γίνεται ξηρό και ευαίσθητο στην επίδραση διαφόρων παραγόντων.

Τέτοιοι εκλυτικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες στην ατοπική δερματίτιδα προκαλούν ή επιδεινώνουν τα συμπτώματά της χωρίς όμως να αποτελούν αίτιά της.

. Οι συχνότεροι είναι:

• διάφορες ερεθιστικές χημικές ουσίες (απορυπαντικά, απολυμαντικά, σαπούνια, κ.α.)
• αλλεργιογόνα όπως τα ακάρεα της οικιακής σκόνης και τα επιθήλια ζώων
• η γυρεοφορία
• μικρόβια όπως ο Χρυσίζων σταφυλόκοκκος
• διάφορα υφάσματα, όπως μάλλινα και συνθετικά
• ο καπνός του τσιγάρου
• η μούχλα
• η αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος με εφίδρωση
• το stress
• το ξηρό δέρμα
• τα αρώματα
• ο ξηρός και παγωμένος αέρας

Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά θα παρουσιάσουν εξάρσεις τρώγοντας συγκεκριμένες τροφές όπως αυγό και αγελαδινό γάλα.

Χρειάζεται αλλεργιολογική εκτίμηση των παιδιών για να αποκαλυφτούν τυχόν τροφικές αλλεργίες.

Από τη στιγμή που υπάρχει η κατανόηση παραγόντων που πυροδοτούν το έκζεμα θα χρειασθεί επιπλέον (σε συνεργασία με τον αλλεργιολόγο) η θέσπιση κάποιου πλάνου περιποίησης του δέρματος όσο και αντιμετώπισης των επεισοδίων