Γενικές πληροφορίες για το έντομο
Η πιτυοκάμπη ή κάμπια των πεύκων, Thaumetopoea pityocampa (Denis and Schiffermüller) (Lepidoptera: Thaumetopoeidae) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εχθρούς των πεύκων και ενδημεί σε όλες τις χώρες της λεκάνης της Μεσογείου. Το έντομο θεωρείται ως ένας από τους κυριότερους παράγοντες αποφύλλωσης των πεύκων Οι προνύμφες του εντόμου τρέφονται με τις πευκοβελόνες κατά τη περιόδου του φθινοπώρου και του χειμώνα, ελαττώνοντας έτσι τα ενεργειακά αποθέματα του πεύκου προκαλώντας τελικώς την επιβράδυνση της αύξησής του κατά την επόμενη βλαστική περίοδο.
Η παρουσία του εντόμου στα αστικά και περιαστικάπεριβάλλοντα, πέρα από τις βλάβες που προκαλεί στα δένδρα, δημιουργεί περεταίρω προβλήματα που σχετίζονται με την πρόκληση αλλεργιών στον άνθρωπο και τα ζώα.
Οι προνύμφες του εντόμου φέρουν νύσσουσες τρίχες οι οποίες ερεθίζουν σοβαρά το δέρμα και τους βλεννογόνους, επιφέροντας συχνά ισχυρές αλλεργικές αντιδράσεις σε ανθρώπους και κατοικίδια ζώα (επιπεφυκίτιδες, βλάβες
του ανώτερου αναπνευστικού και άσθμα). Τα προβλήματα αυτά παρουσιάζονται όχι μόνο κατά την περίοδο που
οι προνύμφες βρίσκονται πάνω στα δένδρα αλλά και όλη τη διάρκεια του αμέσως επόμενου καλοκαιριού επειδή οι
αλλεργιογόνες τρίχες παραμένουν στις φωλιές που είχαν
υφάνει οι προνύμφες. Οι επιπτώσεις αυτές δεν περιορίζονται μόνο στο αστικό και περιαστικό περιβάλλον αλλά επε-
κτείνονται και στα δασικά οικοσυστήματα με επιπτώσεις στη δασοκομία και τη δασοπονία
Ο βιολογικός κύκλος του εντόμου περιλαμβάνει τα στάδια του αβγού, της προνύμφης, της νύμφης και του ενηλίκου
Χαρακτηριστικά αβγών-ωοθεσιών. Το θηλυκό γεννά τα αυγά του (μεγάλο αριθμό) σε μικρούς κυλίνδρους συ-
νήθως γύρω από δύο βελόνες, τρείς ή τέσσερις, καμιά φορά και γύρω από λεπτά κλαδάκια. Λόγω του ότι το θηλυκό δεν πετά εύκολα, τα αυγά παρατηρούνται στα χαμηλά κλαδιά, στα όρια του δάσους ή του δρόμου. Σε περιπτώσεις επικλινών εδαφών οι ωοθεσίες στα χαμηλστρώματα είναι δυνατόν να εμφανιστούν και σε μεγαλύτερα ύψη του δένδρου.
Χαρακτηριστικά προνυμφών. Το έντομο έχει 5 προνυμφικές ηλικίες. Οι νεαρές προνύμφες αμέσως μετά την εκκόλαψή τους κινούνται ομαδικά προς τις γειτονικές βελόνες, τις οποίες διαβρώνουν επιφανειακά. Κατά τη διάρκεια της ημέρας οι προνύμφες τρέφονται, σε μικρές ομάδες, με δεσμίδες από γειτονικές βελόνες. Λίγες μέρες αργότερα αρχίζει και ο σχηματισμός μικρών φωλιών από αραιά νήματα. Οι κάμπιες των πρώτων σταδίων μόλις καταναλώσουν μία δεσμίδα βελόνων μετακινούνται σε άλλη γειτονική δεσμίδα όπου συνεχίζουν να καταναλώνουν επιφανειακά και κατά μήκος τις βελόνες σχηματίζοντας πάλι μία νέα μικρή φωλιά με χαλαρά νήματα. Από την 3η ηλικία και μετέπειτα οι προνύμφες μπορούν να προκαλέσουν στον άνθρωπο αλλεργικές αντιδράσεις, γνωστές ως «κνησμός της κάμπιας», οι οποίες οφείλονται σε μία πρωτεΐνη (taumatopein) που δημιουργείται σε ειδικό αδένα της προνύμφης. Οι προνύμφες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους αλλάζουν πολλές θέσεις διατροφής όπου και σχηματίζουν χαλαρές φωλιές και στην 4η προνυμφική ηλικία σχηματίζουν τη χαρακτηριστική τελική φωλιά τους (τουλύπη) που είναι στρογγυλή ή και επιμήκης ακανόνιστη και το μέγεθός της εξαρτάται άμεσα από τον αριθμό των προνυμφών που περικλείει. Οι κάμπιες 4ης και 5 ης ηλικίας τρώνε γενικά τη νύχτα, όταν όμως η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη από 12ο C παραμένουν στη φωλιά.
Χαρακτηριστικά της νύμφης.
Στην τελευταία ηλικία (5η),όταν οι προνύμφες ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους προκειμένου να μετακινηθούν στο έδαφος και να νυμφωθούν μετακινούνται ομαδικά σχηματίζοντας μακριές σειρές ακουμπώντας με τις τρίχες μεταξύ τους η μια πίσω από την άλλη, συμπεριφορά που περιγράφεται με τον όρο «λιτανεία». Το έδαφος θα πρέπει να είναι απαλλαγμένο από χόρτα ή βελονοτάπητα και η νύμφωση των προνυμφών γίνεται εντός τους εδάφους σε βάθος 5-10 εκ.
Η εποχή της νύμφωσης εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες, την ποιότητα και την ποσότητα της τροφής, καθώς και
το υψόμετρο και εντοπίζεται κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ Φεβρουάριου και Απριλίου. Οι νύμφες παραμένουν εντός του εδάφους για σχεδόν ολόκληρο το διάστημα του θέρους και τα πρώτα ενήλικα εμφανίζονται κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ Αυγούστου και Σεπτεμβρίου.
Έγκαιρη διάγνωση – αντιμετώπιση
Λόγω της σημαντικής παραλλακτικότητας της πτήσης του εντόμου ανά περιοχή αλλά και ανά έτος συνιστάται η χρή-
ση φερομονικών παγίδων. Με τη βοήθεια της φερομόνης μπορούμε να γνωρίζουμε τον ακριβή χρόνο πτήσης του
εντόμου (έναρξη και διάρκεια πτήσης) και ως εκ τούτου να σχεδιάσουμε την κατάλληλη μέθοδο για την αντιμετώπιση του εντόμου. Διεθνώς έχει αναφερθεί ένας μεγάλος αριθμός βιολογικών εχθρών όπως πουλιά (πχ μαυροπούλια), έντομα αρπακτικά και παράσιτα. Στο αστικό και περιαστικό περιβάλλοη επικρατέστερη μέθοδος αντιμετώπισης είναι η χημική καταπολέμηση και η καταπολέμηση με εντομοπαθογόνοβάκιλλο. Καταλληλότερη εποχή για τη διενέργεια ψεκασμών ενάντια των προνυμφών του εντόμου είναι η χρονική περίοδος μεταξύ Οκτωβρίου-Νοεμβρίου πριν οι μικρές κάμπιες σχηματίσουν πάνω στα δένδρα τις πρώτες φωλιές.